شهرستان ممسنی (نامهای دیگر: شهرستان نورآباد ممسنی و نیز شهرستان نورآباد فارس) یکی از شهرستانهای استان فارس ایران است. مرکز این شهرستان، شهر نورآباد است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۶۶٫۳۰۸ نفر بوده‌است

تقسیمات کشوری

 

مومیایی ((شیمیایی)) قلعه سفید شهرستان ممسنی [۱]

 

شهرها: نورآباد

 

  • بخش رستم
    • دهستان پشتکوه رستم
    • دهستان رستم یک
    • دهستان رستم دو
    • دهستان رستم سه

شهر: مصیری

درباره ممسنی

ممسنی در غرب شیراز قرار گرفته و آب و هوای آن در شمال نسبتاً سرد و در جنوب گرم است. در کتابهای تاریخی قدیمی، ممسنی با نام «شولستان» برگرفته از «شول»، که نام یکی از قبیله‌های لر است، ذکر شده‌است. نورآباد مَمَسَنی و در شمال غربی استان واقع شده‌است. این شهرستان با استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر همسایه‌است. شهرستان در گذشته فقط دارای یک شهر به نام مالکی(فهلیان کنونی) بوده‌است. که فقط با این نام(مالکی) خوانده میشده و با گسترش شهرستان طی 30 سال گذشته به نورآباد ممسنی تغییر یافته‌است و شهرت گرفته‌است. این شهرستان دارای تنوع آب و هوایی زیادی است به طوری که ارتفاعات شمالغربی این شهرستان دارای آب و هوایی بسیار سردو خود شهر نورآباد دارای آب و هوای معتدل و ماهور میلاتی هم که در سمت جنوب غرب ممسنی قرار دارد تا فاصله 40 کیلومتری خلیج فارس می‌رسد و آب و هوای بیابانی دارد. «بهشت گمشده» (منطقه خوش آب و هوای «بوان») آن نیز معروف می‌باشد که دارای سرسبزی خاص خود وهوای خنک در تابستان است. جالب اینکه فاصله بوان تا نور آباد حدود ده کیلومتر است و خود نور آباد از شهرهای معتدل می‌باشد. واژه «ممسنی» از طایفه‌ای به نام «محمد حسنی» گرفته شده‌است. این شهرستان دارای پنج طایفه به نامهای رستم و جاوید و بکش و دشمن‌زیاری و ماهور میلاتی می‌باشد. برخی از طوایف این شهر به قرار زیر است :

  • سادات سید فخرالدین احمد
  • کازیزی (عزیزی)
  • بابر سالار (سالاری)
  • کاکا رحیمی
  • اولاد گنجی
  • اولاد محمدتقی(ساکن بوان)
  • اولاد مبی
  • اولاد تریتاجی
  • اولاد کا جهان احمد
  • اولاد گوهرگانی
  • اولاد میر حسینی
  • اولاد کل اله داد
  • اولاد کرانی (ساکن دوراهی)
  • اولاد ابو الحسنی(از طوایف جاوید "رئیسی")

مراکز آموزش عالی

نورآباد دارای مراکز تحصیلی گوناگونی است. از جمله این مراکز میتوان به مجتمع آموزشی اندیشه سازان اشاره کرد که از مراکز آموزشی برگزیده استان فارس است. این شهرستان دارای دانشگاه آزاد و پیام نور و[پیراپزشکی] و نیز آموزشکده فنی می‌باشد. شمار دانش‌آموختگان این شهرستان را به تناسب جمعیت زیاد دانسته‌اند [نیازمند منبع].

گردشگری

شهرستان ممسنی دارای مناطق گردشگری و تاریخی فراوانی از جمله: منطقه زیبا و خوش آب و هوای بوان، نقش تاریخی سراب بهرام، امامزاده شیرمرد، آبشار تنگسار، چشمه دیمه میلددخمه دائو دختر، برج میل اژدها، رودخانه سرابسیاه و... است.


کتیبه‌ها و ته ستون‌های فراوانی در ممسنی وجود دارد. اخیرا نیز در این شهرستان بازماندهٔ چهارمین شهر هخامنشی با نام لیدوما یافت شده‌است. همچنین این شهرستان دارای قدیمی ترین میل ایران است که مربوط به دوران ساسانی می‌باشد و میل تنگ اژدها نام دارد.در ضمن نقش سراب بهرام این شهرستان که از شاهکارهای شاپور اول است نیز جزء آثار باستانی به ثبت رسیده‌است. نقش باستانی کورونگون که قدیمی ترین نقش باستانی ایران می‌باشد نیز از آثار تاریخی این شهرستان باستانی است.

همچنین در شمال غربی نورآباد به فاصله تقریبا ۲۵ کیلومتری منطقه‌ای به اسم تنگ‌لله وجود دارد که به علت ناشناخته ماندن کمتر به آن توجه شده‌است. این منطقه با آب و هوای سرد در زمستان و معتدل در تابستان از طبیعت بسیار زیبایی برخوردار است. در این منطقه روستاهای پل مورد، مهرنجان، جویجان، میدان، علیشاهی، تنگسای، جوزار(بکش، جاوید)و نیز آبادی‌های دیگری قرار دارند.

این منطقه دارای بهار طولانی و زیبا است. در بالا و پایین روستاها مناظری بسیار زیبا مانند آبشارهای مرتفع وجود دارد. برای رفتن به این مناطق باید پس از روستا، از میان درختان و باغهای انار و انگور مقداری پیاده‌روی کرد.

روستاها

  • فهلیان
  • بوان و سرحدات(چاه چنار،چاه توت و تل انجیر)
  • خومه زار
  • جونگان
  • کوپن
  • شیراسپاری
  • سراب بهرام
  • رازیانه کاری
  • شاه داود
  • دهک
  • گچگران
  • قلعه کهنه
  • سرنجلک
  • میرزامحمدی
  • سرن آباد (سرنوا)
  • ده گپ
  • کوپن
  • دودک(اسلام آباد)

بابامیدان

  • منگودرز شامل روستاهای ستلون،تل کوشک،تل افغانی،تل اسپید
  • گوراب
  • باقری
  • شوسینی
  • میرخیراله
  • شاهجهان احمد
  • عبدالهی(علیاوسفلی)مشهور به اودلی
  • جعفرآباد
  • کراشوب
  • دولت آباد
  • زیردو از 7 روستای شیخی، تل کهنه، دوکناران، بخس، میانه، نسه و برآفتاب تشکیل شده‌است. این دهستان از مناطق خوش آب وهوا بوده و دارای مکانهای گردشگری متعددی چون سرچشمه‌ها و همچنین دارای مناطق تاریخی چون کره پهلوان و تپه تل کهنه می‌باشد.
  • بردنگان از ۸ روستای: آب مروارید، نرمون، چمگز، میانه، کوشه، نارنجان(جاهای دیدنی زیادی دارد)، پیردان، باطون، گردنتل و سعادت آباد.
  • عالیوند
  • باجگاه(قلعه بجی)
  • جنجان
  • دهنو سادات(بخش رستم)*کرم اباد
  • حسین آباد

روستاهای تنگ لله به ترتیب :

  • آب پخشان(شامل سه روستای آب پخشان، گوراب و گاوپیازی)
  • اسلام آباد
  • گراب(garrab)
  • آب بلوط
  • برآفتاب(شیخ محمد)
  • بابا پیری
  • شیرین
  • نارک(narak)
  • چم زیتون(cham zaitun)
  • دره گرم(darreh garm)
  • زیرزرد(zirzard)
  • پل مورد( دارای آثاری از دوره صفویه و چشمه آب مصفی و باغهای انجیر)
  • رودکی(که به غلط روبهکی ثبت شده)
  • مهرنجان
  • جویجان
  • جوزار
  • مال حاجی
  • دیر میر
  • ده شیخ
  • خرنگان
  • رجالو

 

مردم شناسی

شهرستان ممسنی دارای بافت سنتی و طایفه‌ای است. طایفه‌های بکش، جاوید، رستم، دشمن زیاری و ماهور میلاتی از آن جمله‌اند.

مردم این ناحیه از قدیم به تفنگ و اسب علاقه مند بوده‌اند. گویش محلی این منطقه لری است که البته باید توجه داشت که این گویش با گویش لری لرستان تفاوت فاحشی دارد.لری ممسنی شباهت بسیار بسیار زیادی با گویش لری بویر احمدی و بختیاری دارد. کشاورزی در این شهرستان بسیار پر رونق می‌باشد و از آب رودخانه فهلیان اکثر زمین‌های خود را مشروب می‌کنند اکثر اوقات گندم و برنج میکارند. این شهر دارای زمین‌های فراوان فاریاب می‌باشد. شهر مصیری یکی از شهرهای این شهرستان می‌باشد که در راه شیراز به اهواز واقع می‌باشد. این شهر درزمانهای قدیم به صورت ارباب ورعیتی اداره می‌شده که کدخدای آن مرحوم مشهدی علیمحمدابن جهان احمد در زمان خود زبان زد خاص وعام بوده که نام وی در اسناد وکتب تاریخی مربوطه ثبت شده‌است که از آن جمله میتوان ازقرارداد بین خوانین و کدخدایان ممسنی با حاج معین التجار بوشهری یاد نمود.